محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
462
اكسير اعظم ( فارسى )
باشد و به قى تكلف و به آسانى قى تواند كرد اجازت دهند تا گاه گاه قى كند و معده او را به جوارش عود و ميبه قوت دهند و آن را كه قى به مشكل آيد از قى منع نمايند و مسهل نيز جائز نيست بلكه به تقويت معده مشغول شوند و طعام لطيف سريع الانهضام به مقدار معتدل چون گوشت درامج ماكيان و بزغالهى بريان و پخته خورانند و گاه گاه در طعام اندكى سير و خردل اندازند . و اگر سواى حامله كسان ديگر بر اشتهاى چيزهاى فاسد باشد قى به ادويه كه در قول شيخ گذشت بايد فرمود پس تنقيهى معده بايارج فيقرا و حسب صبر نمايند بعد از آن تقويت معده به معاجين و ادويهى مسطوره در قول شيخ بايد كرد . و اگر لحم را قديد كنند و توابل او نانخواه و هيل و قاقله و جوز جندم و طباشير كنند نافع بود و دوائى كه در آن جفت بلوط هشت درم است و در قول شيخ گذشت . و ايضاً آنچه در آن ايارج فيقرا شش درم است و در قول مسيحى گذشت نفع دارد ليكن در نسخهى اين وزن هليجات هر يك سه درم است و جوز جندم پنج درم افزوده باقى به دستور و استخوان كبوتر بچه و دراج دندر و بچهى مرغ بريان خائيدن و آب فرو بردن زنان حامله و ديگران را تسكين اشتهاى گل خوردن نمايد . و اگر اين استخوانها را در آبى كه نمك و اندك فلفل سوده آميخته باشند تر كرده بخايند بهتر بود و گوشت گوساله و آهو نمك و نانخواه قديد كرده و اشتهاى گل نيشاند و عوض طين طباشير و پستهى شور بريان كرده و نخود بريان تنقل نمايند . [ صاحب كامل ] صاحب كامل گويد كه در فساد شهوت و وحم بايد كه نظر كنند اگر فساد شهوت به سبب خلط بلغمى باشد تنقيه معده به قى نمايند از اشياى ملطفه مقطعه بلغم مثل ماء العسل و سكنجبين كه در آن ترب تر كرده باشند و آب شبت و نمك جريش و تخم ترب و تخم جير جير و خوردن سمك مالح . و اگر احتياج به قوى تر از اين افتد رقع يمانى و جوزا لقى و كنكرزد و بماء العسل حار به عمل آورند و در هر هفته يا در هر عشره يك بار استعمال كنند و حب صبر و يا اين حب افاويه تناول نمايند دارچينى قصب الزريره سلنجه عبدان به لسان مفالح افتر قشور جوزبوا هر واحد بست درم همه را جريش كوفته در ديگ سنكتين كنند و بر آن آب باران سه رطل انداخته به آتش نرم بجوشانند تا آنكه نصف آب بماند بعده صاف كنند و بگيرند صبر سقوطرى ده اوقيه و به اين آب غسل دهند مثل غسل شادنه و صاف كرده در آفتاب خشك كنند بعد از آن بر آن مرد زعفران و مصطكى هر واحد دو اوقيه آميزند و به آب حبها سازند شربت از دو تا سه درم و چون معده به اين اشياى قاطعه پاك گردد و اين معجون بدهند كه آن ازدياد تنقيهى معده و تقويت آن نمايد ايارج فيقرا هليلهى سياه هليله آمله هر واحد سه درم كور گندم پنج درم باريك سائيده به عسل كف گرفته بسرشند شربت سه درم به آب گرم . و اگر مرض به سبب خلط حريف يا مالح باشد بايد كه صرف سكنجبين و آب گرم چند بار متواتر قى كنند و بعد تنقيهى معده از اين خلط اين دوا بدهند كه نافع شهوت رديه و اكل طين است جفت بلوط دو درم و مويز منقى شش درم انيسون هليلهى سياه آمله هليله هر واحد پنج ورم خبث الحديد مطبوخ به سركه و بريان كرده ده درم به شراب قابض رطل و آب نصف رطل به آتش معتدل بجوشانند تا نصف بماند و صاف نموده هر روز بر نهار يك اوقيه بنوشند . و اگر فساد شهوت به حوامل باشد در ايشان قى استعمال نكنند كه اين از آن جمله است كه از عاج ايشان نمايد و به آن امن از اسقاط جنين نباشد ليكن بايد كه اين سفوف استعمال نمايند كه از ايشان شهوات رديه و شهوت طين قطع كند بگيرند قاقلهى صغار و كبار و بسباسه مساوى و شكر طبرزد به وزن مجموع كوفته بيخته هر روز يك مثقال به آب گرم يا شراب ريحانى بخورند . و ايضاً بگيرند زيره سياه و نانخواه هر يك سه درم قاقله و بسباسه هر واحد يك درم همه را باريك سائيده يك درم به شراب ريحانى خورند و اين سفوف نافع براى زنان حامله و مزيل شهوات رديه و طار و رياح ايشان است زيرهى كرمانى زيرهى بنطى تخم كرفس انيسون هر واحد پنج درم سعد نعناع پودينهى كوهى هر يك سه درم جوزبوا زرنباد و هر واحد دو درم قرنفل يك درم كنجد عنبر مقشر هفت درم همه را باريك سائيده دو درم به آب سرد بخورند و اين مطبوخ قطع شهوت طين و وحم كند بگيرند انيسون جفت بلوط هر واحد سه درم هليلهى كابلى هليله آمله هر واحد پنج درم خبث الحديد منقوع در سركهى مقلومد فوق ده درم مويز منقى هفت درم در هشت اوقيهى شراب عفص بجوشانند هرگاه نصف بماند صاف كرده هر روز يك اوقيه تا هفت روز بنوشند كه نافع و مجرب است . [ خجندى ] خجندى نوشته كه بعد قى اگر احتياج به اسهال افتد حب ايارج استعمال نمايند و اين حب نيز در غير عوامل نافع است ايارج فيقرا مثقال تربد برنج كابلى هر واحد يك مثقال نمك نفطى نيم درم حبها ساخته صبح بخورند و تغذيه به اغذيهى صالحه مثل فراخ مشوى نمايند و استخوان آن بخايند و كذا لحم گورخر مقدد مملح مبزر بنانخواه و افاويهى و بچهى مرغ مشوى مطبوخ به آب انار ميخوش و زرشك و سماق و حصرم و چون ميل به طعام مالح نمايند خوردن زيتون و اندك ماهى شود و ان قال مملحه نافع بود و ربوب ترش قابض خصوصاً ترشى ترنج خيلى سودمند و اين جوارش و حم و فساد شهوت را نافع و مجرب است و بايد كه خوان حامل بدان تعاهد نمايند زيره نانخواه گرد يا مصطكى قاقله هر واحد مثقال تخم كرفس جفت بلوط بليله سعد كوفى نعناع